Łupież skóry głowy – Przyczyny i profilaktyka

Białe płatki na ubraniach, odruchowe otrzepywanie ramion, unikanie niektórych kolorów w garderobie to dla wielu osób wstydliwy problem. Łupież skóry głowy dotyka ludzi niezależnie od wieku, płci czy statusu. Kondycja włosów i skóry głowy ma natomiast wpływ na to, jak będziesz czuć się w kontaktach z innymi, odbijając się na pewności siebie. Zrozumienie, z czego wynika łupież skóry głowy to pierwszy krok do jego skutecznej eliminacji.

Skorzystaj z doświadczenia i wiedzy zespołu Centrum Zdrowego Włosa. Poznaj produkty tychologiczne, które mamy w swojej ofercie i sprawdź, które rozwiązanie pomoże Ci wrócić do zdrowej normalności.

Czym jest łupież i jak go rozpoznać? Mechanizm powstawania i rodzaje

Z medycznego punktu widzenia łupież skóry głowy to zaburzenie naturalnego procesu odnowy naskórka. Na zdrowej skórze głowy cykl ten trwa ok. 28 dni, a złuszczające się komórki są na co dzień na tyle nieliczne, że pozostają praktycznie niewidoczne. Przy łupieżu proces wyraźnie nabiera tempa, a martwe komórki zaczynają gromadzić się na powierzchni skóry w trybie wielokrotnie przyspieszonym

Łupież skóry głowy to jedno z najczęstszych schorzeń dermatologicznych skóry głowy. Dotyka on nawet 50% populacji – zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Typowy wiek przypada na okres dojrzewania i wczesną dorosłość, między 10 a 20 rokiem życia. Nieprzypadkowo zbiega się to ze wzmożoną aktywnością hormonalną w tym okresie. 

DUCRAY Kelual DS Szampon do postępowania w ciężkich stanach łupieżowych	ORISING Trychologiczny zestaw przeciwłupieżowy	SCIENCE Szampon przeciw łupieżowi tłustemu
Zobacz	Zobacz	Zobacz

Warto rozróżnić dwa główne warianty.

• Łupież suchy objawia się drobnymi, białawymi łuskami. Najczęściej dotyczy dzieci, młodzieży oraz młodych dorosłych. 
• Łupież tłusty to z kolei żółtawe łuski silnie przylegają do włosów i skóry głowy, przez co są trudniejsze do usunięcia. W nasilonych przypadkach mogą pojawić się w okolicy brwi czy rzęs. 

Uwaga! Zignorowany łupież suchy z czasem może zmienić się w łupież tłusty. Dlatego reakcja na pierwsze objawy ma realne znaczenie, by problem nie uległ pogłębieniu. 

Przy obydwu schorzeniach przyczyną jest drożdżak z rodzaju Malassezia, który u większości osób żyje na skórze głowy bezobjawowo. Jeśli jednak u Ciebie występuje łupież skóry głowy, warto poznać wroga, by skutecznie z nim walczyć.

Grzyb Malassezia i wewnętrzne przyczyny łupieżu

Nazwa Malassezia odnosi się do całej rodziny grzybów. Zidentyfikowano laboratoryjnie już 20 różnych gatunków należących do tego rodzaju, z czego siedem wiąże się bezpośrednio z powstawaniem łupieżu. Z klinicznego punktu widzenia największe znaczenie mają dwa z nich:

• Malassezia globosa, 
• Malassezia restricta.

Drożdżaki wydzielają enzymy lipolityczne – lipazy i fosfolipazy. Rozkładają one trójglicerydy zawarte w ludzkim łoju, uwalniając nienasycone kwasy tłuszczowe jak kwas oleinowy i arachidonowy. Te związki podrażniają naskórek i wywołują reakcję zapalną, przyspieszając tempo złuszczania się komórek. 

Analiza genomu Malassezia globosa wykazała, że grzyb ten nie ma genu odpowiedzialnego za syntezę własnych kwasów tłuszczowych. Jest więc uzależniony od tłuszczu pobieranego z otoczenia. To dlatego tak chętnie zasiedla skórę głowy.

Pamiętaj! Sama obecność Malassezia na skórze głowy nie oznacza łupieżu. Drożdżak bytuje na głowie praktycznie u każdego, jednak objawy chorobowe rozwijają się u części populacji, ponieważ na kwas oleinowy nadwrażliwa jest ok. 50% populacji. U osób z rozpoznanym łupieżem liczba kolonii Malassezia bywa nawet dziesięciokrotnie wyższa niż na zdrowej skórze głowy. Powstaje zatem pewnego rodzaju błędne koło – nadmiar drożdżaków nasila stan zapalny, a stan zapalny sprzyja ich dalszemu namnażaniu.

Co decyduje o tym, czy jesteś narażony? 

Kluczową rolę odgrywają czynniki wewnętrzne, czyli m.in. predyspozycje genetyczne. Ważna jest także gospodarka hormonalna, przez którą objawy często nasilają się w okresie dojrzewania, gdy wzrasta aktywność gruczołów łojowych. Nie bez znaczenia jest kondycja układu odpornościowego. U osób z osłabioną odpornością, np. po przebytej ciężkiej infekcji, często można zaobserwować uciążliwy łupież skóry głowy.

Zewnętrzne czynniki i nawyki, które nasilają łupież

Predyspozycje genetyczne i hormonalne to jednak nie wszystko. Obecność łupieżu skóry głowy zależy też od codziennych nawyków.

Pierwszym błędem jest niewłaściwa higiena, np. zbyt rzadkie lub zbyt częste mycie włosów. Pamiętaj też o tym, że używanie produktów wysuszających lub podrażniających skórę głowy może doprowadzić do wzrostu łuszczenia się naskórka. 

Rzadziej wspominana, choć równie ważna, jest jakość wody. Twarda woda bogata w wapń i magnez zostawia na skórze osad mineralny, który zaburza jej naturalne pH oraz utrudnia spłukiwanie kosmetyków. Zdrowa skóra głowy ma odczyn lekko kwaśny, pH ok. 5,5. Z kolei twarda woda o odczynie zasadowym neutralizuje ten naturalny płaszcz ochronny, zaburzając mikrobiom skóry i ułatwiając namnażanie niepożądanych drobnoustrojów. Efektem jest przesuszona, swędząca skóra głowy, skłonna do łuszczenia. 

Drugi błąd to nadużywanie kosmetyków stylizacyjnych. Mogą one podrażniać i wysuszać skórę głowy – podobnie jak stylizowanie na gorąco, które przesusza skórę głowy i zostawia widoczny ślad w postaci płatków łupieżu. 

Nie bez znaczenia jest środowisko, w którym spędzasz większość dnia. Przebywanie w pomieszczeniach klimatyzowanych lub nadmiernie ogrzanych, czy noszenie czapki lub kasku, potrafi nasilić objawy – zwłaszcza w chłodniejszych miesiącach.

Dieta i psychika domykają zestaw. Niedobory cynku i witamin z grupy B osłabiają naturalną odporność skóry. Przewlekły stres działa na podobnej zasadzie, ponieważ osłabia układ odpornościowy (w związku z napięciem psychicznym), a grzyby Malassezia namnażają się łatwiej. 

SCIENCE Szampon przeciw łupieżowi suchemu	ANTHYLLIS Szampon przeciwłupieżowy	MEDICEUTICALS X-Derma Szampon złuszczający przeciw przesuszeniu i swędzeniu skóry głowy
Zobacz	Zobacz	Zobacz

Skuteczna profilaktyka i pielęgnacja przeciwłupieżowa – co naprawdę działa

Częstotliwość mycia warto dopasować do typu skóry głowy. Skóra tłusta może wymagać mycia codziennego – sucha rzadziej, 2-3 razy w tygodniu. Zawsze używaj jednak letniej, a nie gorącej wody. Kluczowy jest też czas kontaktu produktu ze skórą. Szampon należy nakładać bezpośrednio na skórę głowy, delikatnie wmasować i pozostawić na 3-5 minuty. Bez tego nawet najlepsza formuła zadziała jak zwykły szampon myjący. Sprawdzaj więc instrukcję na etykietach.

Warto wprowadzić sprostowanie, ponieważ w sieci wciąż pojawiają się nieaktualne informacje – od 1 marca 2022 roku w Unii Europejskiej obowiązuje całkowity zakaz sprzedaży kosmetyków z pirytionianem cynku, uznanym za substancję szkodliwą dla zdrowia. Jego miejsce skutecznie zajęła pirokton olaminy, czyli substancja o udokumentowanym działaniu przeciwgrzybiczym, którą bezpiecznie mogą stosować nawet kobiety w ciąży i karmiące piersią. Dobrze udokumentowane działanie mają też klimbazol, cyklopiroksolamina oraz siarczek selenu.

Warto wspomnieć o naturalnym wsparciu. Olejek z drzewa herbacianego ma jedno z najlepiej udokumentowanych działań wśród olejków eterycznych. Badanie opublikowane w Journal of the American Academy of Dermatology, przeprowadzone na 126 osobach, wykazało skuteczność szamponu z 5-procentowym dodatkiem już po czterech tygodniach stosowania. 

Pielęgnację warto uzupełnić o regularny peeling skóry głowy, który pomaga złuszczyć martwy naskórek i odblokować ujścia mieszków włosowych. Między myciami sięgaj też po skoncentrowane serum lub ampułki. Jeśli nie wiesz, jaki produkt najlepiej wybrać do walki ze swoim problemem, skonsultuj się z trychologiem.

Kiedy łupież to coś więcej? Jak go odróżnić od innych schorzeń i kiedy iść do specjalisty

Nie każdy przypadek łuszczącej się skóry głowy to zwykły łupież. Najczęściej mylonym schorzeniem jest łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS), czyli przewlekła, nawracająca dermatoza obejmująca skórę głowy, okolice nosa, brwi, brody czy klatkę piersiową. 

Prosta zasada odróżniająca łupież skóry głowy od ŁZS polega na tym, że łupież objawia się łuskami bez silnego stanu zapalnego, podczas gdy ŁZS wiąże się z przewlekłym zapaleniem, tłustymi, żółtawymi łuskami i wypryskiem. Pamiętaj też o tym, że o ile łupież dotyka nawet połowy populacji, o tyle łojotokowe zapalenie skóry diagnozuje się u około 3% ludzi, a łuszczycę u 2-4%.

Łuszczyca bywa z kolei mylona z ŁZS. W tym przypadku pomocna jest obserwacja faktury łusek. Zmiany łuszczycowe są bardziej suche, grubsze i wyraźniej odgraniczone od zdrowej skóry niż tłuste, rozlane ogniska charakterystyczne dla ŁZS. Diagnozę lepiej jednak powierzyć dermatologom i trychologom, ponieważ samodzielna analiza i wdrażanie terapii mogą przynieść skutek odwrotny od zamierzonego.

W diagnostyce ważnym narzędziem jest trichoskopia. Jest to nieinwazyjne, bezbolesne badanie wykorzystujące cyfrowe powiększenie nawet do 500 razy. Pozwala ono różnicować łupież, łuszczycę skóry głowy, łojotokowe zapalenie skóry i grzybicę w sposób wielokrotnie precyzyjniejszy.

Ciekawostka! Trichoskopia opracowana została przez polskich dermatologów. 

Kiedy warto umówić taką konsultację? Gdy mimo kilku tygodni konsekwentnej pielęgnacji odpowiednim szamponem nie widać poprawy, gdy zmianom towarzyszy silne zaczerwienienie, sączenie lub wyraźnie nasilone wypadanie włosów. Jest to sygnał, że w grę wchodzi mechanizm, którego sam kosmetyk nie rozwiąże, a fachowa diagnoza pozwoli dobrać skuteczniejsze rozwiązanie.